بایگانی: دی ۱۳۹۲

اعمال عمره مفرده تقصیر

image085تقصیر

(آخرین عملِ عمره)
پس از سعى باید «تقصیر» کند یعنى، قدرى از ناخن و موى سر یا صورت خود را بچیند، که با این عمل، اعمال عمره تمتّع به پایان مى رسد.
بعد از آنکه شخص محرم تقصیر کرد، هر چه به واسطه احرام بر او حرام شده بود حلال مى شود و مى تواند لباس احرام را از تن بیرون آورد.
زمان تقصیر:
بعد از سعى مى باشد، گرچه لازم نیست فوراً تقصیر کند، ولى تا وقتى که تقصیر نکرده است، هیچیک از محرّمات احرام بر او حلال نمى شود.
مکان تقصیر:
تقصیر مکان معینى ندارد، گرچه اکنون متعارف است که بعد از سعى در مکان «مَروَه» تقصیر مى کنند.
کسى که خودش تقصیر نکرده، نمى تواند موى شخص دیگرى را بچیند.
برگرفته ازسایت رهبری

اعمال عمره مفرده سعی بین صفاومروه

سعی
saae_safa
(چهارمین عمل از اعمالِ عمره)
پس از انجام نماز طواف، باید هفت مرتبه فاصله بین «صفا» و «مَروه» را که امروزه به صورت سالنى ساخته شده و کنار مسجدالحرام قرار دارد بپیماید.
۱ ـ سعى، باید از «صفا» آغاز و به «مروه» ختم شود.
۲ ـ پیمودن فاصله «صفا» تا «مروه» یک مرتبه و برگشتن از «مروه» به «صفا» مرتبه دوّم به حساب مى آید; بنابراین هفت شَوْطِ (۱) سعى بر «مروه» ختم مى شود.
۳ ـ نشستن و استراحت کردن و رفع خستگى بر صفا و مروه و در بین آنها جایز است و اگر در بین سعى باشد، باید از همانجا که سعى را قطع کرده است، ادامه دهد.
۴ ـ سعى بین صفا و مروه لازم نیست با وضو و طهارت انجام شود، گرچه احتیاط مستحب است.
۵ ـ سعى در طبقه دوّم، چون بالاتر از دو کوه مى باشد اشکال دارد.
(۱) – شوط: درلغت به معناى نهایت دویدن تاهدف و در اینجا به معنى یک بار دور زدن اطراف کعبه و یک بار پیمودن فاصله صفا تا مروه، یا مروه تا صفا مى باشد.

اعمال عمره مفرده نمازطواف

نماز طواف
maqam_ebrahim
(سوّمین عملِ عُمره)
پس از انجام طواف، باید دو رکعت نماز، به نیّت نماز طواف بخواند.
کیفیت نماز طواف:
مانند نماز صبح است، ولى حمد و سوره را مى تواند بلند یا آهسته بخواند.
وقت نماز طواف:
بعد از طواف و قبل از سعى است.
مکان نماز طواف:
کافی است در هر نقطه ای که عرفاً بگویند پشت مقام است گرچه از مقام دور باشد نماز را بخواند بلکه در این صورت بعید نیست که نماز در هر جای مسجد الحرام صحیح باشد .
۱ ـ بر تمام افراد بالغ و عاقل واجب است که نمازها را به طور صحیح یاد بگیرند تا تکلیف الهى را درست انجام دهند; بخصوص کسى که قصد عمره یا حج دارد باید نماز خود را تصحیح کند، تا تمامى نمازها که از جمله آنها نماز طواف است، به طور صحیح انجام شود.
۲ ـ بنابراحتیاط واجب باید پس ازطواف،نماز طواف را زود بجا آورد به طورى که مردم نگویند بین آنها فاصله شده است.
۳ ـ جایز است نماز طواف مستحب را هر جاى مسجدالحرام که بخواهد بجا آورد.

اعمال عمره مفرده طواف کعبه

135_16283طواف کعبه

(دومین عملِ عمره تمتّع)
کسى که براى انجام عمره تمتّع محرم شده و وارد مکّه مى شود، باید به نیّت طواف، هفت مرتبه به دور خانه کعبه که در مسجدالحرام است بگردد.
احکام طواف
۱ ـ طواف را باید از مقابل گوشه اى از کعبه که حَجرُالاَْسْوَد(۱)در آن است آغاز کند و در همان جا به پایان ببرد.(۲)
۲ ـ خانه کعبه، در حال طواف باید در طرف چپ طواف کننده باشد، بنابراین اگر در حال حرکت رو به کعبه باشد، یا عقب عقب برود صحیح نیست.
۳ ـ انسان باید همانطورى که همه مسلمانان طواف مى کنند ـ بدون دقّتهاى اهل وسوسه ـ طواف را از مقابل حجرالاسود شروع کند و ادامه دهد و ایستادن مقابل حجرالاسود در هر دور لازم نیست.
۴ ـ طواف کننده باید به دور «حِجْرِ اسماعیل» (۳) هم بگردد، یعنى در هنگام طواف، داخل «حِجر» نرود.

۵ براى مطاف حدى وجود ندارد و تا هر جاى مسجد الحرام که طواف در آن طواف کعبه صدق کند ، طواف مجزى است ، بلى مستحب است که اگر اضطرار و ازدحام نباشد فى ما بین کعبه و مقام ابراهیم انجام دهد .
۶ ـ اگر انسان بر اثر بیمارى یا پیرى یا زیادى جمعیّت نتواند در این محدوده طواف کند، طواف در خارج این حدّ اشکال ندارد.
۷ ـ طواف کننده باید با طهارت طواف کند یعنى با وضو باشد و غسلى برعهده او نباشد و نیز بدن و لباس وى پاک باشد، همانگونه که نماز مى خواند.
(۱) – سنگى است بیضى شکل و سیاه رنگ، که در گوشه شرقى دیوار کعبه، با ارتفاع ۵/۱ متر از سطح مسجد نصب شده است.
(۲) – هم اکنون از مقابل حجرالاسود تا آخر صحن مسجدالحرام خط سیاهى کشیده شده است که افراد مى توانند هنگام رسیدن به همان خط، طواف را آغاز و به همانجا ختم کنند.
(۳) – حجر اسماعیل: فضایى است بین کعبه و دیوارى نیم دایره به عرض حدود ۱۰ متر که از زاویه شمالى تا زاویه غربى کعبه امتداد دارد. هرگاه باران بر بام کعبه ببارد، از ناودان رحمت در این فضا مى ریزد، اینجا مدفن حضرت اسماعیل (علیه السلام) و مادرش هاجر و پیامبران بسیارى مى باشد.

اعمال عمره مفرده(۵)

محرّمات کفاره دار و بدون کفاره

محرّمات کفاره دار
ردیف کار حرام کفّاره
۱ استعمال بوى خوش (عطریات) یک گوسفند ( به احتیاط واجب )
۲ پوشیدن لباس دوخته ( براى مردان ) یک گوسفند
۳ تراشیدن سر یک گوسفند
۴ پوشاندن سر ( براى مردان) یک گوسفند (بنابر احتیاط واجب)
۵ زیر سایه رفتن (براى مردان ) یک گوسفند (۱)
۶ گرفتن تمام ناخنهاى دست ها یک گوسفند
۷ گرفتن تمام ناخنهاى پاها یک گوسفند
۸ گرفتن کمتر از ده ناخن براى هر کدام یک مدّ طعام
۹ کندن درخت بزرگ حرم یک گاو ( به احتیاط واجب )
۱۰ کندن درخت کوچک حرم یک گوسفند (به احتیاط واجب)
۱۱ کندن قسمتى از یک درخت حرم قیمت آن
۱۲ قسم راست خوردن سه مرتبه و بیشتر یک گوسفند
۱۳ قسم دروغ ، یک مرتبه یک گوسفند
قسم دروغ ، دو مرتبه یک گاو
قسم دروغ ، سه مرتبه یک شتر
۱۴ کندن دندان یک گوسفند (به احتیاط واجب)(۲)
۱۵ زدودن موى زیر هر دو بغل یک گوسفند
۱۶ زدودن موى زیر یک بغل یک گوسفند (بنابر احتیاط واجب )
۱۷ زدودن موى سر یک گوسفند (بنابر احتیاط واجب )
۱۸ جماع (آمیزش) و استمناء یک شتر ( با تفصیلى که در کتب فقهى آمده است )

دو مسأله
۱- اگر از روى فراموشى ، برخى از محرمات احرام را انجام دهد ، کفاره بر او واجب نیست مگر صید که در هر صورت کفاره داد . و صید هر حیوانى کفاره خاصى دارد که احکام و مسائل آن مفصّل است و چندان مورد نیاز زائران نیست بدین جهت از آوردن آنها خوددارى شد.
۲ ـ کفّارات محرمات احرام، باید به فقراء و مساکین داده شود. و کفّاره دهنده نباید از گوشت حیوانى که به عنوان کفّاره ذبح کرده بخورد.

ردیف محرّمات بدون کفّاره
۱ سرمه کشیدن اگر بوى خوش ندارد
۲ نگاه کردن در آینه با قصد زینت
۳ پوشیدن آنچه روى پا را مى گیرد
۴ فسوق
۵ جدال، قسم راست کمتر از سه مرتبه
۶ انگشتر به دست کردن براى زینت
۷ حنا بستن
۸ پوشیدن زیور
۹ روغن مالیدن به بدن، اگر بوى خوش نداشته باشد
۱۰ پوشاندن صورت براى بانوان
۱۱ بیرون آوردن خون از بدن
۱۲ کشتن حشرات ساکن در بدن (مانند کک)
۱۳ قطع گیاه حرم

(۱) – و فرقى بین اختیار و اضطرار نیست .
(۲) – اگر کندن یا کشیدن دندان سبب بیرون آمدن خون نباشد حرام نیست .

اعمال عمره مفرده(۴)

محرّمات مخصوص بانوان

۱ ـ پوشیدن زیور

پوشیدن زیورآلات بر زن محرم، حرام است، چه به قصد آراستن خود باشد یا بدون آن.
زیورهایى که قبل از احرام به پوشیدن آنها عادت داشته است لازم نیست براى احرام بیرون بیاورد، ولى نباید آنها را به مرد نشان دهد، حتى به شوهرش.

۲ ـ پوشاندن صورت

زن مُحرم نباید تمام یا قسمتى از صورت خود را با نقاب و روبند و مانند آن بپوشاند.
گذاشتن صورت روى بالش هنگام خواب و نیز گذاشتن دست ها روى صورت اشکالى ندارد .
پائین انداختن چادر یا جامه اى که بر سرافکنده، تا مقابل بینى بلکه چانه، براى رو گرفتن از نامحرم اشکالى ندارد ولى احتیاط آن است که با دست یا چیزى دیگر آن را دور نگه دارد که به صورت نچسبد .

اعمال عمره مفرده(۳)

محرّمات مخصوص مردان

۱ ـ پوشیدن جامه دوخته

پیراهن دوخته
زیر جامه دوخته
قبا و امثال آن حرام است
کمربند دوخته و هَمیان (۱) پول به کمر بستن در حال احرام جایز است
اگر مرد محرم به لباس دوخته احتیاج پیدا کرد جایز است بپوشد، ولى بنابر احتیاط واجب باید یک گوسفند کفاره بدهد

۲ ـ پوشیدن آنچه تمام روى پا را مى گیرد

مرد مُحرم نباید چیزى مانند کفش، جوراب، و هر چیز دیگرى که تمام روى پا را مى گیرد، بپوشد.
پوشیدن دمپایى یا کفشى که بندهاى پهنى دارد، ولى تمام روى پا را نمى گیرد اشکال ندارد.
اگر لباس احرام یا چیز دیگرى روى پا بیفتد و آن را بپوشاند اشکال ندارد.

۳ ـ پوشاندن سر

پوشاندن سر یا قسمتى از آن با اشیاى پوشاکى مانند کلاه حرام است
خشک کردن سر با حوله اشکال ندارد مگر آنکه حوله را بر تمام سر بیاندازد و سر را با آن خشک کند
فرو بردن سر در آب حرام است ولى آب بر سر ریختن مانند زیر دوش حمام رفتن اشکالى ندارد
حمل بار بر سر بنابر احتیاط واجب جایز نیست
دستمالى که براى سر درد به سر مى بندند اشکالى ندارد
گذاشتن سر بر بالش هنگام خواب و نیز گذاشتن دست ها بر سر اشکالى ندارد

رفتن زیر سایه

مردان محرم هنگام حرکت در مسیر بین دو منزل; مثلا از میقات تا مکّه نباید زیر سایه بروند.
زیر سایه رفتن در بین راه، هنگام توقّف در رستوران، یا حرکت از زیر پل یا سقف پمپ بنزین اشکال ندارد.
اگر سایه بالاى سر نباشد، مثل سایه دیوار ماشین اشکال ندارد.
پس از رسیدن به منزل بنابر احتیاط واجب هنگام تردّد در مکّه زیر سایه نرود .
مردان محرم مى توانند در شب ، بر ماشین سقف دار سوار شوند مگر در شبهاى بارانى و سرد که بنابر احتیاط واجب نباید ماشین سقف دار سوار شوند مگر اینکه مراعات این احتیاط موجب حرج شود.
کسى که از داخل مکه براى احرام عمره مفرده به مسجد تنعیم مى رود، و از آنجا محرم مى شود، در برگشت به مسجدالحرام مى تواند زیر سایه برود، چون هم اکنون، مسجد تنعیم داخل شهر مکه قرار گرفته است.
مردان محرم هنگام حرکت در مسیر بین دو منزل مثلاً از میقات تا مکّه نباید زیر سایه بروند بنابر این چتر بالاى سر گرفتن و یا نشستن در اتومبیل سرپوشیده و نیز نشستن در هواپیما حرام است

رفتن زیر سایه ( نشستن در ماشین سقف دار)
(۱) – هَمیان: کیسه پول، کیسه درازى که در آن پول مى ریزند و به کمر مى بندند.

اعمال عمره مفرده(۲)محرمات احرام

محرّمات احرامِ مشترک بین مرد و زن

۱ ـ استفاده از بوى خوش و عطریّات

عطر زدن به لباس
عطر زن به بدن
پوشیدن لباسى که بوى عطر مى دهد
خوردن چیزى که بوى خوش دارد مانند غذایى که زعفران در آن است
بوییدن گلها و سبزى هاى خوشبوى غیرصحرایى

چند مسأله:
۱ – خوردن و بوئیدن میوه هاى خوشبو، مانند «سیب» و «به» مانع ندارد.
۲ – خرید و فروش عطریات، در حال احرام جایز است ولى استعمال یا بوئیدن آن، هر چند براى امتحان هم باشد حرام است.
۳ – استفاده از صابون و خمیردندان خوشبو بنابر احتیاط واجب در حال احرام جایز نیست .

۲ ـ نگاه کردن در آینه

نگاه کردن در آینه براى آرایش کردن حرام است
اگر نگاه کردن در آینه براى زینت نباشد مانند نگاه کردن راننده براى آنکه پشت سر خود را ببیند، اشکال ندارد
نگاه کردن به اجسام صاف و صیقلى و همچنین به آب زلال اگر خاصیّت آینه را داشته باشد و براى زینت نگاه کند حرام است
نگاه کردن در دوربین عکاسى و عکس گرفتن با آن در حال احرام اشکال ندارد

۳ ـ انگشتر به دست کردن براى زینت

انگشتر به دست کردن براى زینت حرام است
انگشتر به دست کردن براى ثواب آن جایز است
انگشترى را که پیش از احرام به دست داشته، هر چند زینتى باشد لازم نیست براى احرام از دست خود بیرون آورد
انگشتر به دست کردن اگر زینت باشد هرچند قصد نکند احتیاط در ترک آن است

۴ – حنا بستن

حنا بستن اگر براى زینت باشد حرام است
اگر براى زینت حنا نبسته، ولى زینت محسوب شود حرام است
اگر حنا بستن زینت باشد هرچند قصد نکند احتیاط در ترک آن است
حنا بستن قبل از احرام هر چند اثر آن تا وقت احرام باقى مى ماند، اشکال ندارد، ولى بهتر است حنا نبندد

۵ ـ روغن مالیدن به بدن

مالیدن روغن به بدن در حال احرام حرام است هر چند بوى خوش نداشته باشد
مالیدن روغن به بدن قبل از احرام ، اگر بوی خوش دارد و بوى آن تا وقت احرام باقى مى ماند جایز نیست
مالیدن روغن به بدن قبل از احرام اگر بوى خوش ندارد ، یا بوى آن تا وقت احرام باقى نمى ماند جایز است
مالیدن روغن به بدن از روى ناچارى جایز است ، و چنانچه بوى خوش داشته باشد ، کفاره دارد
خوردن روغن با بوى خوش حرام است و اگر بوى خوش نداشته باشد اشکالى ندارد

۶ ـ زدودن مــو

زدودن مو در حال احرام از بدن خود ، یا از بدن دیگرى ، چه کم باشد یا زیاد ، حرام است
کندن ، تراشیدن و چیدن مو در حال احرام حرام است

چند مسأله:
۱ ـ اگر هنگام وضو یا غسل، بدون قصد، مویى کنده شود، اشکال ندارد.
۲ ـ زدودن مو در حال ناچارى اشکال ندارد، مثل موى چشم اگر اذیت کند.
۳ ـ اگر دست به سر یا صورت خود بکشد (در غیر وضو یا غسل) و یک مو یا بیشتر کنده شود، احتیاط مسحتب است به قدر یک مشت گندم و آرد و امثال آن بدهد.
زدودن مــو از بدن
زدودن مــو از بدن
۷ ـ بیرون آوردن خون از بدن

در حال احرام خون گرفتن با سرنگ و مانند آن و نیز خاراندن بدن که باعث در آمدن خون شود حرام است
در حال احرام مسواک زدن که باعث در آمدن خون از لثه ها شود حرام است

چند مسأله:
۱ ـ بیرون آوردن خون از بدن در حال ناچارى، مثلاً براى تشخیص بیمارى اگر خون گرفتن لازم باشد، اشکال ندارد.
۲ ـ بیرون آوردن خون از بدن دیگرى; مثل خون گرفتن پزشک مُحرم از بدن بیمار یا کشیدن دندان او، هر چند خون بیاید اشکال ندارد.
۳ ـ خاراندن بدن و مسواک کردن دندانها اگر خون بیرون نیاید و خمیر دندان خوشبو نباشد، اشکال ندارد.
۴ ـ تزریق آمپول در حال احرام مانع ندارد ولى اگر سبب بیرون آمدن خون از بدن مى شود تزریق نکند مگر در صورت نیاز و ضرورت.

۸ ـ ناخن گرفتن

چیدن و کوتاه کردن ناخن، در حال احرام، حرام است، و فرقى در این مسأله بین ناخن دست و پا نمى باشد.
در گرفتن ناخن فرقى نیست که با قیچى بچیند یا چاقو و یا ناخن گیر.

۹ ـ کشیدن دندان

کشیدن دندان بدون خونریزى نه حرام است و نه کفاره دارد
در صورتى که کشیدن دندان ضرورت پیدا کند و منجر به خونریزى شود احتیاط مستحب آن است که یک گوسفند کفاره بدهد

۱۰ ـ کندن درخت و گیاه حرم
کندن و قطع کردن درختان و گیاهانى که در محدوده حرم روییده است بر مُحرم و غیرمُحرم حرام است و این از محرمات مخصوص حَرَم است.
* در این موارد کندن درخت و گیاه حرم جایز است:

درخت یا گیاهى که در منزل مُحرم روئیده و خودش آن را کاشته است.
درخت خرما و سایر درختانى که میوه مى دهد.
گیاهى به نام اِذْخِر (۱)
اگر در حال راه رفتن به طور متعارف، گیاهى کنده شود اشکالى ندارد.

(۱) – اِذْخِر: کور گیاه، گزنه دشتى، گیاهى است با شاخه هاى باریک، برگهایش ریز و سرخ رنگ یا زرد و تندبو، داراى شکوفه هاى سفید، بیخ آن ستبر، ساییده برگ و بیخ آن را در عربى غسول مى گویند و با آن دست مى شوین

اعمال عمره مفرده(۱)

1کیفیت احرام

(اولین عمل عمره تمتّع)
آن دسته از زائرانى که قبل از اعمال حج براى زیارت قبر پیامبر اکرم (صلى الله علیه وآله) و ائمه بقیع(علیهم السلام) به مدینه مى روند، آنگاه که روانه مکّه مى شوند، باید در«مسجد شجره» که در چند کیلومترى مدینه و بر سر راه مکّه واقع شده است، مُحرم شده و براى انجام بقیّه اعمال به سوى مکّه حرکت کنند و آنان که از جدّه عازم مکّه مى شوند باید به «جُحفه» بروند و در آنجا محرم شوند.

مسجد شجره مسجد جحفه
میقات (مسجد شجره) میقات (مسجد جحفه)

کیفیّت احرام
* مردان، باید تمام لباسهاى دوخته ـ حتى لباسهاى زیر و کوچک ـ را از تن درآورند و دو تکّه لباس غیر دوخته بر تن کنند که یکى را مانند لنگ بر کمر مى بندند و دیگرى را بر شانه مى اندازند
احرام مردان احرام مردان
احرام مردان احرام مردان
و با نیّت احرامِ عُمره تَمَتُّع بگویند:
«لَبَّیْکَ اللّهُمَّ لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ لا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْکَ»
و احتیاط مستحب است پس از آن بگویند:
«اِنَّ الْحَمدَ وَالنِّعْمَهَ لَکَ وَالْمُلکَ لاشریکَ لَکَ لَبَّیْکَ».
* بانوان، مى توانند لباس دوخته بپوشند و بیرون آوردن آنها و پوشیدن دو تکه پارچه غیر دوخته بر آنان واجب نیست.
احرام بانوان احرام بانوان
احرام بانوان احرام بانوان
پس، بانوان هم نیّت کرده و لبیک ها را مى گویند.
نیّت احرام، آن است که هنگام پوشیدن لباس و گفتن لبیک بنا داشته باشد که براى «عمره تمتّع» محرم شود، و این عمل و اعمال بعدى را براى اطاعت دستور خداوند انجام دهد لکن باید قصد انجام چیزی که احرام را باطل می کند نداشته باشد ، و لازم نیست به زبان بگوید، گرچه گفتن آن هم، مانع ندارد .
چند مسأله:
۱ ـ لباس احرام باید پاک و مباح باشد .
۲ ـ بانوان در حال احرام، بنابر احتیاط نباید لباس حریر بپوشند.
۳ ـ اگر بدن یا لباس مُحرم نجس شود، بنابر احتیاط واجب باید بدن را تطهیر و لباس را تعویض یا تطهیر کند.

وصایای مهم امام حسن عسکری علیه السلام به شیعیان

وصایای مهم امام عسکری(ع)به شیعیان
یازدهمین پیشوای شیعیان حضرت امام حسن عسکری(ع) در هشتم ربیع‌الثانی سال ۲۳۲ به دنیا آمدند و در هشتم ماه ربیع‌الاول سال ۲۶۰ در اثر سمی که معتمد عباسی در غذا به آن حضرت خورانید به شهادت رسیدند.
ایسنا: امام حسن عسکری (ع) در سال ۲۳۲هجری در مدینه چشم به جهان گشودند پدر بزرگوارشان حضرت امام هادی(ع) و مادرشان بانویی شایسته به نام “حدیثه”، “سوسن” یا ” سلیل” ذکر شده که زنی لایق و صاحب فضیلت بود و در پرورش فرزند نهایت مراقبت را داشت، تا حجت حق را آن چنان که شایسته است پرورش دهد. این زن پرهیزگار در سفری که امام عسکری (ع) به سامرا کرد همراه امام بود و در سامرا از دنیا رحلت کرد.

نگاهی گذار به زندگانی امام یازدهم(ع)

نام ایشان “حسن” و کنیه آن بزرگوار “ابومحمّد” و از القاب ایشان “زکی” و “عسکری” است. آن حضرت چون به دستور خلیفه عباسی مجبور به سکونت در سامراء و در محله “عسکر”، یعنی نظامی سکونت گزیدند او را “عسکری” گویند. البته القاب دیگری همچون « نقی» برای آن حضرت ذکر کرده‌اند. آنچه از صفات بزرگ و فضائل که لازمه امامت است در آن حضرت جمع بود، یعنی: در علم، و زهد، کامل بودن در عقل و خرد، عصمت، شجاعت، کرم و بزرگواری از تمام مردم زمان خود برتر بود و علاوه بر نصوص که از پیامبر(ص) و امامان گذشته در باره امامت آن حضرت وارد شده بود، حضرت امام هادی (ع) یعنی پدر بزرگوارشان نیز تصریح به امامت آن جناب فرمودند، و در روایتی که مرحوم شیخ مفید (ره) در کتاب گرانقدر ارشاد نقل کرده است، حضرت امام هادی (ع) چهار ماه قبل از شهادت امام عسکری (ع) را وصیّ خود قرار داد، و به امامت آن حضرت تصریح کرده و گروهی از دوستان و شیعیان را بر این امر گواه گرفت. آن حضرت در میان مردم و بزرگان و حتّی افراد مخالف از احترام خاصی برخوردار بود، به حدّی که حتی ناخواسته آن حضرت را احترام می‌کردند.

دوران امامت امام حسن عسکری(ع)

آن حضرت ۲۳ ساله بود که پدرش امام هادی(ع) به شهادت رسیدند. مدت امامت آن حضرت ۶ سال و در مدت کوتاه امامت خویش با سه نفر از خلفای عباسی: المعتزه بالله، المهتدی بالله، المعتمدبالله، معاصر بود که شدیداً از جانب این خلفا تحت فشار و محدودیت قرار داشت. بطوریکه علاوه بر سکونت اجباری در محله نظامی حتی آن حضرت را در زندان نیز محبوس نمودند. یازدهمین حجت خدا از نسل پاک و مطهر رسول خدا(ص) در عین حال از مبارزه با حکومت ستمگر و حفظ یاران و شیعیان خود و ایجاد شبکه ارتباطی با شیعیان مناطق مختلف از طریق تعیین نمایندگان و ارسال پیام‌ها و پیک‌ها و فعالیت‌های سری سیاسی، حمایت و پشتیبانی مالی از شیعیان، تقویت و توجیه سیاسی رجال و عناصر مهم شیعه در برابر مشکلات در آماده سازی شیعیان برای دوران غیبت فرزند خود امام دوازدهم(عج) دست برنداشتند.

به طور کلی دوران عمر ۲۹ساله امام حسن عسکری (ع) به سه دوره تقسیم می‌گردد: دوره اول ۱۳ سال است که زندگی آن حضرت در مدینه گذشت. دوره دوم ۱۰سال در سامرا قبل از امامت. دوره سوم نزدیک ۶ سال امامت آن حضرت می‌باشد. دوره امامت حضرت عسکری (ع) با قدرت ظاهری بنی عباس رو در روی بود. خلفایی که به تقلید هارون در نشان دادن نیروی خود بلندپروازی‌هایی داشتند. امام حسن عسکری (ع) از شش سال دوران امامتش، سه سال را در زندان گذرانید. زندانبان آن حضرت، صالح بن وصیف دو غلام ستمکار را بر امام گماشته بود، تا بتواند آن حضرت را – به وسیله آن دو غلام – آزار بیشتری دهد، اما آن دو غلام که خود از نزدیک ناظر حال و حرکات امام بودند تحت تأثیر آن امام بزرگوار قرار گرفته به صلاح و خوش رفتاری گراییده بودند. با تمام دشمنی‌ها و کینه توزی دربار عباسی نسبت به آن حضرت، عظمت معنوی و کمالات و گاهی چنان آنها را تحت تأثیر قرار می‌داد که در برابر آن حضرت سر تعظیم فرود می‌آوردند.

امامی که با وجود زندانی بودن جنبش علمی شیعی را تجدید کرد

امام حسن عسکری (ع) بیش از ۲۹ سال عمر نکرد، ولی در مدت شش سال امامت بر حق و الهی خود آثار مهمی از تفسیر قرآن و نشر احکام و بیان مسائل فقهی و جهت دادن به حرکت انقلابی شیعیانی که از راه‌های دور برای کسب فیض به محضر امام (ع) می‌رسیدند بر جای گذاشتند. در زمان امام یازدهم تعلیمات عالیه قرآنی و نشر احکام الهی و مناظرات کلامی، جنبش علمی خاصی را تجدید کرد، و فرهنگ شیعی – که تا آن زمان شناخته شده بود – در رشته‌های دیگر نیز مانند فلسفه و کلام باعث ظهور مردان بزرگی چون یعقوب بن اسحاق کندی، که خود معاصر امام حسن عسکری بود و تحت تعلیمات آن امام، گردید. در قدرت علمی امام (ع) که از سرچشمه زلال ولایت و اهل بیت عصمت(ع) مایه گرفته بود، نکته‌ها گفته‌اند. از جمله: همین یعقوب بن اسحاق کندی فیلسوف بزرگ عرب که دانشمند معروف ایرانی ابونصر فارابی شاگرد مکتب وی بوده است، در مناظره با آن حضرت درمانده گشت و کتابی را که بر رد قرآن نوشته بود سوزانید و بعدها از دوستداران و در صف پیروان آن حضرت درآمد. بنابراین اگر چه امام حسن عسگری علیه السلام شدیدا از طرف دستگاه خلافت عباسی تحت نظر و محدودیت شدید قرار داشت لکن آن حضرت بُعد علمی از آیین اسلام و اشکال‌ها و شبهات مخالفان و تعیین اندیشه صحیح اسلامی و تربیت شاگردان لحظه‌ای فرو گذار ننمودند.

تربیت فرزندی برای آخرالزمان و نجات بشریت

در سال ۲۵۵ تنها فرزند آن حضرت، مهدی موعود چشم به جهان گشود. این نوزاد مبارک که آخرین منجی و حجت الهی بر روی زمین است و تا به امروز بشریت از پرتو وجود مبارکش از پس پرده بهره می‌برد حاصل ازدواج امام حسن عسکری با بانویی عفیف به نام” ملیکه” است که از طرف پدر دختر یشوعا فرزند امپراطور روم شرقی بود، و از طرف مادر نوه شمعون از یاران مخصوص حضرت عیسی علیه السلام و وصی او بشمار می‌رفت. ملیکه یا نرجس خاتون به خانه امام حسن عسکری(ع) شد، امام هادی(ع) به خواهرش حکیمه فرمود: او را به خانه ببر و دستورات اسلامی را به او بیاموز، او همسر فرزندم حسن علیه السلام و مادر مهدی آل محمد(ص) خواهد بود، آنگاه به نرجس رو کرده و فرمود: “مژده باد ترا به فرزندی که سراسر جهان را با نور حکومتش پر از عدالت و دادگری کند، پس از آنکه پر از ظلم و جور شده باشد”.

آری این چنین یک دختر پاک و دانا، آلودگی کاخ شاهان را رها کرد و در خط جد مادریش “شمعون” قرار گرفت و سرانجام به سعادت عظمای همسری حضرت امام حسن عسکری(ع) در آمد و لیاقت پر افتخار مادر حضرت قائم (عج ) را پیدا کرد. این بانوی با سعادت در سال ۲۶۱ هجری و به روایتی قبل از شهادت امام حسن عسکری علیه السلام از دنیا رفت و قبر شریفش در سامرا کنار قبر منور امام عسکری علیه السلام قرار گرفته است .امام قائم (عج ) از همین خاندان پاک در شب جمعه نیمه شعبان سال ۲۵۵ هجری در زمان حکومت معتمد عباسی در سامرا متولد شد و هنگام شهادت پدر، پنج ساله بود. تولد آن حضرت را جز عده‌ای خاص نمی‌دانستند و برای نوع مردم مخفی بود، تا مبادا مورد گزند طاغوتیان غاصب و ستمگر زمان قرار گیرد.

ماجرای شهادت پدر امام عصر(عج)

سرانجام حکومت عباسی که از نفوذ و معنویت امام علیه السلام در جامعه نگران بود به همان شیوه دیرینه متوسل شد و آن حضرت را پنهانی مسموم ساخت. آن حضرت در سال ۲۶۰ هجری قمری به شهادت رسید و در خانه خود در سامراء در کنار مرقد پدرش به خاک سپرده شدند.

وصایای مهم امام یازدهم به شیعیان

در پایان پیام و وصیتی که امام حسن عسکری(علیه السلام) خطاب به شیعیانشان فرمودند را به بهانه این مناسبت برای خود و دیگران متذکر می‌شویم:

آن حضرت فرمودند: “شما را به تقوای الهی، پرهیزگاری در دین، کوشش در راه خدا، راستگویی، ادای امانت به آنکه چیزی به شما سپرده است؛ خواه نیکوکار باشد و خواه بدکار، طول دادن سجده‌ها و رفتار خوب با همسایگان که پیامبر(ص) بدان مبعوث شده است سفارش می‌کنم.

در میان جماعت آنان (اهل سنت)، نماز بخوانید، مردگان آنها را تشییع کنید، از بیمارانشان عیادت کنید و حقوق آنان را بپردازید.

هنگامی که کسی از شما در دین پرهیزگار باشد، در گفته‌هایش راست بگوید، امانتداری درستکار باشد و با مردم خوش خُلقی کند، می‌گویند: او شیعه است و این مرا خشنود می‌کند.

از خدا بترسید و زینت ما باشید نه خار چشم ما، هر نیکی را به سمت ما آورید و هر زشتی را از ما دور کنید. هر خوبی که گفته می‌شود، در ماست و هر بدی که به ما نسبت داده می‌شود ما از آن دور هستیم. حق ما در کتاب خداوند، مخصوص و پیوند ما با رسول خدا(ص)آشکار و طهارت ما به وسیله پروردگار، عیان است. (به طوری که) کسی جز ما نمی‌تواند چنین ادعایی کند مگر دروغگو.

همواره نام خدا را به یاد آورید و مرگ را فراموش نکنید. پیوسته قرآن بخوانید و بر پیامبر(ص) صلوات بفرستید که صلوات بر پیامبر(ص)، ۱۰ حسنه دارد. وصایای مرا حفظ کنید. شما را به خدا می‌سپارم و به شما سلام می‌رسانم.»

برخی پی نوشت‌ها:

– برگرفته از آثار محمد محمدی اشتهاردی

– ره توشه عتبات عالیات